।।अल्पारंभ: क्षेमकर:।।

अल्पारंभ एज्युकेशनल अँड कल्चरल फाउंडेशन


अल्पारंभ

  • कलाभान १ : संगीताचे रसग्रहण

    – मला एक रसिक भेटला होता त्याने सहजरित्या सांगितलं, “मला काही कळत नाही क्लासिकल, बॉलिवूड संगीत वगैरे. पण मला ऐकायला फार मजा येते. गाणं गाणं असतं ना कानाला मनाला जे शांतता देत उत्साह देत, थोडक्यात, भावना जागृत करत ते सर्व आवडत.” खरंच किती सोपं आहे. आणि खऱ्या निरागस संगीतप्रेमींच हे लक्षण आहे. ज्याला संगीत ऐकण्यापुरतं… Continue reading

  • डॉ. आनंद नाडकर्णी : विनम्र श्रद्धांजली.

    – समाज घडविणारे प्रतिभावंत जेंव्हा ह्या जगाचा निरोप घेतात तेंव्हा एक मोठी पोकळी निर्माण होते. डाॅ.आनंद नाडकर्णी यांच्या जाण्याने ती पोकळी आज फार प्रकर्षाने जाणवत आहे. डॉ. आनंद नाडकर्णी यांचे व्यक्तिमत्त्व समजून घ्यायचे असेल, तर त्यांच्या वैद्यकीय कार्याइतकेच त्यांच्या संवादकलेचाही विचार करावा लागेल. कारण ते फक्त मानसोपचारतज्ज्ञ नव्हते. ते समाजमनाशी सतत संवाद साधणारे, माणसाच्या भावविश्वाला… Continue reading

  • भारतातील “तरूण” लोकसंखेचे “रुपेरी” आव्हान…

    – भारत आज जगातील सर्वात मोठ्या तरूण लोकसंखेचा देश म्हणून ओळखला जातो. हीच तरूण लोकसंख्या देशाची सर्वात मोठी ताकद मानली जाते. मात्र, या ताकदीसोबत एक दीर्घकालीन वास्तव जोडलेले आहे—आजचा हा तरुण वर्ग पुढील दोन दशकांत मोठ्या प्रमाणावर ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये रूपांतरित होणार आहे. त्यामुळे भारताच्या आरोग्य व्यवस्थेसमोर उभे राहणारे आव्हान हे केवळ व्यवस्थापनाचे नसून, ते सामाजिक,… Continue reading

  • ६१७४ — गणिताचा ‘भूत अंक’

    – तुम्ही कोणताही चार अंकी नंबर निवडता, त्यावर एक साधी क्रिया करता, पुन्हा पुन्हा करता… आणि जास्तीत जास्त सात पायऱ्यांमध्ये तुम्ही नेहमी ६१७४ या एकाच संख्येपाशी येऊन पोहोचता ज्याला ‘घोस्ट नंबर’ / ‘भूत अंक’ / कापरेकर स्थिरांक असेही म्हटले जाते. ही जादू नाही — हा आहे महाराष्ट्रातील एका शालेय शिक्षकाने लावलेला गणितीय शोध. या गणितज्ञाचे नाव : दत्तात्रेय रामचंद्र… Continue reading

  • शोध वास्तवाचा :- भाग १: आदि शक्ती

    – “या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः॥” आपल्या सर्वांमध्ये, यत्र-तत्र-सर्वत्र, संपूर्ण सृष्टीत शक्तीच्या रूपाने वसणाऱ्या आदि शक्तीला माझा शतशः प्रणाम.   आपण बनलो कशापासून आहोत? आपल्या आजूबाजूला दिसणारे हे विश्व नेमके कशाने तयार झाले आहे? असे प्रश्न मानवाला खूप पूर्वीपासून पडत आले आहेत. साध्या भाषेत उत्तर द्यायचे झाले तर आपण म्हणतो—आपण… Continue reading

  • शिरीष

    – मांडव परतुनी शिशिर सोहळा,रंगित गंधित वसंत आला,वसंतासवे शिरीष दारी,कळ्या कळ्यांनी बहरून आला. थंड हवा ही सांजसकाळी,गोड गुदगुली स्पर्शुन गाली,भर माध्यान्ही झळा उन्हाळी,तप्त धरा अन् नभी काहिली. पर्ण फुले अन् पक्षी प्राणी,सुकते जळते अवघी अवनी,अतीव अंगारातुन बहरी,शिरीष दारी वटवृक्षापरि. हिरव्या पानी मोरपिसारा,फुलवुनी बसला झेली दिनकरा,शीतल छाया शीतल वारा,तप्त धरेला मिळे किनारा. पानापानातुनी हासरा,गुलाब रंगी फुले… Continue reading

  • चालवा डोकं, सोडवा कोडं : भाग ४ : ABCD × 9 = DCBA तर ही संख्या कोणती ?

    – या कोड्याचा थोडा विचार केल्यावर लक्षात येते — यात अंकांची रचना, स्थानिक किंमत आणि तर्कशुद्ध विचार यांचा सुंदर संगम आहे. आपल्याला दिले आहे:ABCD × 9 = DCBA इथे A, B, C, D हे अंक (0 ते 9) आहेत आणि दोन्ही संख्या चार अंकी आहेत.म्हणजेच A आणि D हे शून्य असू शकत नाही. टप्पा १… Continue reading

  • उलट-सुलट सारखेच – डॉ. विवेक पाटकर

    – अल्पारंभ फाऊंडेशन – ‘गणित : कापरेकर कॉर्नर उपक्रम’ या अंतर्गत पुढील लेख. शालेय आणि महाविद्यालयीन गणिती पाठ्यक्रमांत नैसर्गिक संख्यांपासून सुरवात करून पूर्णांक, परिमेय, अपरिमेय, वास्तव, मूळ किंवा अविभाज्य आणि संमिश्र संख्या यांची ओळख करून दिली जाते. मात्र याशिवाय काही विशिष्ट गुणधर्म असलेल्या अनेक प्रकारच्या संख्या आहेत आणि त्या रंजक नावांनी ओळखल्या जातात. उदाहरणार्थ, मित्र… Continue reading

  • π (पाय) दिन – १४ मार्च

    – π (पाय) हा गणितातील एक अत्यंत महत्त्वाचा स्थिरांक आहे. गणितातील अत्यंत महत्त्वाच्या स्थिरांकांपैकी एक असलेल्या π (पाय) या संख्येचा गौरव करण्यासाठी हा दिवस निवडला आहे. या संख्येतील सुरुवातीचे आकडे 3.14 असे असल्यामुळे दरवर्षी १४ मार्च (३/१४) हा दिवस Pi Day म्हणून साजरा केला जातो. १४ मार्च हा दिवस महान शास्त्रज्ञ आल्बर्ट आइन्स्टाईन यांचा जन्मदिवस… Continue reading