।।अल्पारंभ: क्षेमकर:।।

–

π (पाय) हा गणितातील एक अत्यंत महत्त्वाचा स्थिरांक आहे. गणितातील अत्यंत महत्त्वाच्या स्थिरांकांपैकी एक असलेल्या π (पाय) या संख्येचा गौरव करण्यासाठी हा दिवस निवडला आहे. या संख्येतील सुरुवातीचे आकडे 3.14 असे असल्यामुळे दरवर्षी १४ मार्च (३/१४) हा दिवस Pi Day म्हणून साजरा केला जातो. १४ मार्च हा दिवस महान शास्त्रज्ञ आल्बर्ट आइन्स्टाईन यांचा जन्मदिवस देखील आहे.

🔢 पाय म्हणजे काय?

पाय (π) ही एक गणितीय स्थिर संख्या आहे जी वर्तुळाच्या परिघ आणि व्यास यांच्यातील प्रमाण दर्शवते.
याचा अर्थ:
कोणत्याही वर्तुळाचा परिघ ÷ व्यास = π

पाय ही अपरिमेय (irrational) संख्या आहे, म्हणजे तिचे दशांश अनंत असतात आणि ते पुन्हा पुन्हा येत नाहीत. उदाहरणार्थ:
π = 3.1415926535… (आणि पुढे चालूच राहते)

📚 पायचा इतिहास

पायचा वापर हजारो वर्षांपूर्वीपासून होत आहे. प्राचीन इजिप्त आणि बाबिलोनीया येथील गणितज्ञांनी पायचा अंदाज काढण्याचा प्रयत्न केला होता. ग्रीक गणितज्ञ आर्किमिडीज यांनी पायचे अचूक मूल्य शोधण्याच्या दिशेने मोठे योगदान दिले.

Pi Day प्रथम १९८८ साली अमेरिकेत साजरा करण्यात आला. Larry Shaw यांनी Exploratorium या विज्ञान संग्रहालयात या दिवसाची सुरुवात केली.

या दिवशी जगभरात विविध गणिती उपक्रम आयोजित केले जातात. उदाहरणार्थ –
• पायचे जास्तीत जास्त दशांश लक्षात ठेवण्याच्या स्पर्धा
• गणिताशी संबंधित उपक्रम
• आणि “pie” (पाय) खाण्याची मजेशीर परंपरा

२००९ साली United States House of Representatives यांनी Pi Day ला अधिकृत मान्यता दिली. नंतर नोव्हेंबर २०१९ मध्ये UNESCO च्या ४० व्या महासभेत १४ मार्च हा दिवस आंतरराष्ट्रीय गणित दिन (International Day of Mathematics) म्हणून घोषित करण्यात आला. म्हणूनच Pi Day हा फक्त एका संख्येचा उत्सव नसून गणिताची सुंदरता, तर्कशक्ती आणि ज्ञानाची परंपरा साजरी करण्याचा दिवस आहे.

श्री. रघुवीर अधिकारी